Bu örnekte, daha öncekilerden farklı olarak fonksiyonun, beklediği iki argümandan birisini, fonksiyonu tanımlarken verdiğimize dikkat edin: " function yazdir ($metin, $boyut=3)" ifadesi, PHP'ye, "Bu fonksiyona ikinci argüman eksik gönderilirse, telaşa kapılma, onun yerine 3 rakamını kullan!" anlamına gelir. Nitekim, programın daha ilerdeki bölümlerinde bu fonksiyon görevlendirilirken birinci argümanın değeri olan metin verildiği halde, iki ayrı yerde ikinci argümanın değeri verilmiyor. Bu iki durumda., PHP, yazdir() fonksiyonunda varsayılan değer olan 3'ü kullanıyor.
Değişkenlerin kapsamı: global ve static
dört fonksiyonda da aynı değişken adlarını kullanıyoruz ve sonucu aynı isimle print() fonksiyonuna gönderiyoruz. PHP nasıl oluyor da, aynı isimli değişkenleri buradaki gibi ayrı ayrı değerlerle ele alabiliyor? Bu sorunun cevabını verebilmek için değişkenlerin kapsam alanına bakmamız ve ve bu arada global deyimi ile tanışmamız gerekir.
Bir fonksiyonun değişkenleri, sadece o fonksiyonun ömrü süresince vardır; hiç bir fonksiyon diğer bir fonksiyonun değişkenlerinin veya kendisine verilmemiş bir başka değişkenin değerini bilemez; kullanamaz.
<?php
$metin = "Başkalarına yararlı olmanın sınırı yoktur!";
function yazdir () {
print ("<h1>İşte metin: $metin </h1>");
}
// Başka kodlar buraya girebilir
yazdir();
?>
Normal görünüşlü bir fonksiyon ve kendisinden önce tanımlanmış olan $metin adlı değişkenin tuttuğu değeri, kendisi göreve çağrıldığı anda Browser penceresinde görüntülemeye hazır görünüyor! Fonksiyonun dışarıdan argüman istemediğini, kullanacağı print() komutunun konusu olarak $metin değişkeninin değerini kullanacağını da anlıyabiliyoruz. Fakat bu programı çalıştırdığımızda karşımıza çıkan manzara çok farklı oluyor.
Fonksiyonun çalıştığını, yazdırması beklenen şeylerin ilk bölümünü yazdırmış olmasından anlayabiliriz. Fakat, $metin değişkeninin değeri nerede? Şimdi bu sorunun cevabını biliyoruz: $metin değişkeni fonksiyonun kapsama alanı (scope) dışında! Bir fonksiyon kendisine verilmeyen veya kendi içinde tanımlanmayan bir değişkeni kullanamaz; bilemez, değerinden haberi olmaz. Nitekim bu görüntüyü aldığınız sırada kaynak kodlarına bakarsanız, "<h1>..</h1>" etiketlerinin arasında sadece "İşte metin:" kelimelerinin bulunduğunu göreceksiniz.
Bir fonksiyonun dışında tanımladığımız değişkenlerimizi fonksiyona tanıtabilmek için global deyimini kullanırız; böylece değişken bütün program boyuinca küresel nitelik kazanmış olur:
function yazdir () {
global $metin;
print ("<h1>İşte metin: $metin </h1>");
}
Bu noktada dikkat etmemiz gereken şey, global deyimi ile kendisine kullanılmak üzere verilen değişken, artık bir bakıma fonksiyonun malı olur ve fonksiyon tarafından değeri değiştirilebilir. Bütün program boyunca kullanmaya niyetli olduğunuz global değişkenlerin, kullanımına verildiği fonksiyon tarafından değiştirilip-değiştirilmediğine dikkat edin.
Bir değişkenin bütün programda gerekli olmadığı ve sadece bir fonksiyon içinde kullanılacağı durumlarda bu değişkeni fonksiyonun içinde tanımlamak daha doğru olur. Fakat daha önce belirttiğimiz gibi fonksiyonların içinde tanımlanan değişkenler fonksiyon çalışırken var olur; fonksiyon sona erdiğinde de ölür. Başka bir deyişle, bir fonksiyonun içinde oluşturduğumuz bir değişkenin fonksiyon sona erdiğinde sıfırlanmaması için bir çare olması gerekir. Bu çarenin adı, static deyimidir. Şöyle bir örnek düşünelim: Sitemizdeki bir hesaplama fonksiyonu ziyaretçilerimizin yeni alışverişlerinin toplamını eski toplama ekleyerek, yeni ana toplamı buluyor ve ziyaretçi alışveriş sepetine yeni bir mal ekledikçe, ve o andaki ana toplamın ne olduğunu öğrenmek istedikçe, fonksiyonumuzun eski ana toplamı hatırlaması gerekiyor. Şu andaki PHP bilgimizle böyle bir program yazmaya kalkmayalım;
<?php
function saydir () {
static $sayi = 0;
$sayi++;
print ("<h3>Fonksiyonun tuttuğu sayı: $sayi </h3>");
}
// Başka kodlar buraya girebilir
print ("<h2>Fonksiyonun birinci kez çağrılması:</h2>");
saydir();
print ("<h2>Fonksiyonun ikinci kez çağrılması:</h2>");
saydir();
print ("<h2>Fonksiyonun üçüncü kez çağrılması:</h2>");
saydir();
print ("<h2>Fonksiyonun dördüncü kez çağrılması:</h2>");
saydir();
?>
Bu programı, static deyimi olmadan çalıştıracak olursak, saydir() fonksiyonu her çağrıldığında $sayı değişkeninin baştan tanımlandığını ve bir türlü 1'den ileri gidemediğini göreceğiz. static ise fonksiyon bittikten sonra $sayi değişkeninin değerinin değişmeden kalmasını sağlayacaktır.
Şimdi, bir PHP programının gerektirdiği hemen herşeyi görmüş olduk; sadece iki özel araç, dizi değişkenler ve nesneler (Objects) kaldı. Bunları da gelecek bölümde ele aldıktan sonra, PHP'yi gerçek ortamda, Web'de kullanmaya başlayabiliriz.
Browser bilgilerini çekme
<?php
foreach ($GLOBALS as $anahtar=>$deger ) {
print ($anahtar . " = " . $deger . "<br>");
}
?>
Şimdi Browser penceresinde gördüğünüz bilgileri irdeleyelim; çünkü biraz sonra ziyaretçiden Form ile gelen verileri yakalarken ve işlerken bu bilgilerden yararlanacağız. (Bu programı kişisel bilgisayarınızda, kişisel Web sunucuda çalıştırıyorsanız, aynı programın gerçek bir Unix-tabanlı Web sunucuda (Apache) nasıl sonuç verdiğini
Bu programla PHP'nin daima varolan $GLOBALS dizisinin üyelerini görüntülüyoruz. $GLOBALS bir ilişkili-dizi-değişken, yani değişken değerlerinin endeks adı (anahtarı) bulunan bir dizi olduğu için, içerdiği değerlere adları ile ulaşabiliriz. Bu programda, $GLOBALS'ın anahtarlarını $anahtar, değerlerini ise $değer değişkenine yazdırıyoruz ve bir foreach döngüsü ile Brnowser penceresine gönderiyoruz. Programı çalıştırdığımız sisteme ve Web sunucu programına bağlı olmak üzere, ekranımızda bir çok değişken görebiliriz. Bunlar arasında bütün HTTP Server programları için ortak ve Web programcısı için önemli değişkenler şunlardır:
HTTP_ENV_VARS HTTP Sunucu programın çalışmakta olan PHP dosyası için oluşturduğu çevre değişkenlerinin yazılı olduğu dizi değişken. Bu değişkenin içinde şu unsurlar bulunur:
HOSTNAME: Sunucunun IP adresi
SHELL: Unix sisteminde kullanılan Shell programı
HOSTTYPE: Sunucunun adı ve sürünü
OSTYPE: Sunucu'nun işletim sistemi
HOME: Çalışan programın kök dizini
PATH: Çalışan programın Sunucu'daki yolu
HTTP_SERVER_VARS Sunucu programın çalışmakta olan PHP dosyasına sunduğu bazı bilgilerin bulunduğu dizi değişken. Bu değişkenin içinde şu unsurlar bulunur:
PHP_SELF: Çalışan PHP programının bulunduğu dizin ve adı
PATH_TRANSLATED: Çalışan PHP programının fiziksel yolu
HTTP_GET_VARS Bir Form'dan GET metoduyla alınan bilgilerin anahtar=değer çiftleri olarak kaydedildiği dizi değişken
HTTP_POST_VARS Bir Form'dan POST metoduyla alınan bilgilerin anahtar=değer çiftleri olarak kaydedildiği dizi değişken
HTTP_USER_AGENT Ziyaretçinin bilgisayarında kurulu Internet Browser programı
QUERY_STRING Form ile bilgi alırken GET metodunu kullandığımız takdirde, Browser'ın göndereceği bilgilerin tutulduğu değişken
REMOTE_ADDR Ziyaretçinin bilgisayarına ISS tarafından atanmış IP adresi
REQUEST_METHOD Form ile gelen bilgilerin gönderildiği metod: GET veya POST
REQUEST_URI O anda çalışmakta olan PHP dosyasının adı ve varsa bu ada eklenmiş Query_String
SCRIPT_FILENAME O anda çalışmakta olan PHP programının dosya adı
SCRIPT_URI O anda çalışmakta olan PHP programının tam URL adresi
SERVER_ADDR Sunucunun IP adresi
SERVER_PROTOCOL Sunucunun HTTP protokolünün sürümü
Form'dan GET Metoduyla Gelen Bilgiler
Ziyaretçilerimizin ne tür Browser kullandıklarını HTTP_USER_AGENT değişkeninin değerini alarak ve bu değerin içinde belirli anahtar kelimeleri aratarak bulabiliriz. Form ile gelen bilgiler, GET metodu ile alınıyorsa, hem QUERY_STRING, hem de HTTP_GET_VARS dizisine kaydolur. POST metoduyla aldığımız bilgileri HTTP_POST_VARS değişkenin değerleri arasında buluruz. Bunları öğrendiğimize göre, şimdi gerçekten bir HTML Form'u yapabil ve bununla ziyaretçimizden bilgi alabiliriz.
Basit bir HTML Form'u tasarlayalım.
<HTML>
<HEAD>
<TITLE>PHP'de Formlar</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>
<BODY>
<FORM ACTION="formlar02_isle.php" METHOD="GET">
Adınız, Soyadınız: <INPUT TYPE="TEXT" NAME="adi">
<br>
Elektronik Adresiniz: <INPUT TYPE=TEXT" NAME="adres">
<br>
<INPUT TYPE="SUBMIT" VALUE="Gönder Gitsin!"> <INPUT TYPE="RESET" VALUE="Vazgeç, Gönderme!">
</FORM>
</BODY>
</HTML>
Bu Form'la Web tasarım yarışmasına katılmayacağımıza göre, şimdilik sadece Web Sunucuya bilgi göndermekte kullanabiliriz. Form'un ACTION parametresine dikkat ederseniz, formlar02_isle.php adlı bir dosyanın adını göreceksiniz. Bu, ziyaretçinin Gönder düğmesini tıklamasıyla birlikte Form'un içerdiği bilgilerin METHOD parametresinde pazılı olan GET yöntemiyle Sunucu'da gönderileceği programın adıdır. Bu sayfa, Browser'da şöyle bir görüntü verecektir:
Şimdi bir an için ne olacağını düşünmeden, formu doldurun ve Gönder düğmesini tıklayın; ve Browser'ınızdaki hata mesajına aldırmadan, URL adres kutusunda ne yazdığını okuyun:
http://server/formlar02_isle.php?adi=Muharrem+Ta%E7&adres=muharremtac@mynet.com
Bu, HTTP protokolüne göre GET yoluyla bilgi göndermekte kullanılan yöntemin tam bir örneğidir: Browser, GET yoluyla bilgi göndereceği zaman, Form'daki bütün bilgileri URL-Encoding denen sistemle kodlar; Form'un alan adlarına o alanlara ziyaretçinin yazdığı bilgileri bir eşittir işaretiyle ekler; bu tür alan=girdi çiftlerinin arasına & (ve işareti) koyar ve gönderir. Web sunucu, bu bilgileri alınca, önce kendi oluşturduğu bazı değişkenlere (hem QUERY_STRING, hem de HTTP_GET_VARS dizisine) yazar ve sonra URL hanesinde adı yazılı olan programa (sayfaya) verir. Şimdi bizim bu bilgilerin gönderildiği PHP programını kendisine verilecek bu bilgileri işlemeye hazır şekilde yazmamız gerekir.
<?php
print ("Sayın <b>$adi</b>\n\n");
print ("<p>Elektronik adresiniz: <b>$adres </b></p>\n\n");
?>
Şimdi, Browser'ınızda formlar02.htm sayfasını yeniden açın, Form'u doldurun ve gönderin. Açılacak sayfa, Form'un gönderecğii bilgileri alacak ve kendi görünteleyecektir.
Fakat burada gördüğünüz gibi Sunucu'nun ziyaretçiden gelen bilgileri depoladığı dizileri kullanmadık. Bunu yaparken, GET ile gelen bilgiler kendisinde verildiğinde PHP programının alan adlarını değişken adı, bunların karşısında yazılı olan verileri de bu değişkenin değeri saymasından yararlandık. Fakat isteseydik, bu değişkenleri, Sunucu'nun oluşturduğu dizilerden de alabilirdik. Şimdi hem Form'umuzu geliştirelim; hem de bu kez okuma işini Sunucu dizisinden yapalım.
<FORM ACTION="formlar03_isle.php" METHOD="GET">
Adınız, Soyadınız: <INPUT TYPE="TEXT" NAME="adi">
<BR>
Elektronik Adresiniz: <INPUT TYPE=TEXT" NAME="adres">
<BR>
Hangi notunuzu öğrenmek istiyorsunuz?
<BR>
<SELECT NAME="hangi_not">
<OPTION>--Lütfen seçiniz--
<OPTION>Sınav 1
<OPTION>Sınav 2
<OPTION>Ortalama
</SELECT>
<BR>
<INPUT TYPE="SUBMIT" VALUE="Gönder Gitsin!"> <INPUT TYPE="RESET" VALUE="Vazgeç, Gönderme!">
</FORM>
Yeni Form'da yeni bir HTML unsuruna yer verdiğimizi ve SELECT..OPTION etiketi ile ziyaretçiye bir seçim imkanı verdiğimizi görüyorsunuz. Şimdi, bu Form'un göndereceği bilgileri işleyecek PHP programını yazalım. Aşağıdaki kodları formlar03_isle.php adıyla kaydedelim:
<?php
foreach ($HTTP_GET_VARS as $anahtar=>$deger ) {
print ("<b>$anahtar = $deger <br>\n");
}
?>
Demiştik ki, Web sunucu, bir istemci Browser'dan kendisine GET yöntemiyle yollanan Form bilgilerini $HTTP_GET_VARS adlı dizi değişkende tutar. Yine daha önce görmüştük ki dizi değişkenlerin içinde ya sayı ya da isim olarak bir anahtar ve bu anahtarın temsil ettiği bir değer vardır. Burada, $HTTP_GET_VARS değişkeninin anahtar ve değerlerini $anahtar ve $deger değişkenlerine => operatörünün yardımıyla, bir foreach döngüsü içinde atıyoruz. Döngü kullanmamızın sebebi, dizi değişkenin içinde birden fazla anahtar=değer çifti bulunması ihtimali bulunması; döngü olarak da foreach kullanmamızın sebebi dizide kaç adet anahtar=değer çifti bulunduğunu bilmememizdir.
Form sayfasının gönderdiği bilgilerin nasıl derlenip toplanıp URL-koduyla Sunucuya gönderildiğini, Form'un Gönder düğmesini tıkladığımızda Browser'ın URL adres hanesinde ilen bilgilerin görülecektir. Buradaki örnekte bu bilgi (HTTP bölümünü ve URL kodlarını kaldırarak):
adi=Şahika+Tabak&adres=stabak@somenet.com&hangi_not=Sınav+1
şeklindedir. Bu bilgi, sunucu tarafından $HTTP_GET_VARS dizi değişkeninin içine yazıldığına göre, daha önce gördüğümüz gibi dizi değişkenlerin anahtarlarını ve bu anahtarların temsil ettiği değerleri bir döngü içinde $anahtar ve $deger değişkenlerine atarsak, daha sonra bu değişkenlerin değerlerini Browser penceresine göndermemiz mümkün olur.
Şimdi biraz dizi-değişken içine dizi-değişken koyalım! Yani ziyaretçinin göndereceği bilgiler, buradaki gibi SELECT..OPTION etiketinde yapacağı sadece bir unsur seçimi olmasın da çoklu-seçim olsun. HTML bilgilerinizi yoklarsanız, bunu SELECT etiketini MULTIPLE parametresi ile yapabildiğimizi hatırlayacaksınız.
<FORM ACTION="formlar03a_isle.php" METHOD="GET">
Adınız, Soyadınız: <INPUT TYPE="TEXT" NAME="adi">
<BR>
Elektronik Adresiniz: <INPUT TYPE=TEXT" NAME="adres">
<BR>
Hangi notunuzu öğrenmek istiyorsunuz?
<BR>
<SELECT NAME="hangi_not[]" MULTIPLE>
<OPTION>Sınav 1
<OPTION>Sınav 2
<OPTION>Ortalama
</SELECT>
<BR>
<INPUT TYPE="SUBMIT" VALUE="Gönder Gitsin!"> <INPUT TYPE="RESET" VALUE="Vazgeç, Gönderme!">
</FORM>
Burada, HTML'in SELECT.. OPTION etiketlerini kullanarak, ziyaretçimizden hangi sınav notunu öğrenmek istediğini bize bildirmesini istiyoruz. Dikkat ettiğiniz gibi, bu kez Form, elde edeceği verileri formlar03a_isle.php programına yollamak istiyor. Form'daki <SELECT NAME="hangi_not[]" MULTIPLE> satırına da dikkat ettiniz mi? Bu satırın özelliği, daha önceki SELECT..OPTION etiketinden farklı olarak ziyaretçinin çoklu seçme yapmasına imkan veriyor; ve elde edilecek değeri "hangi_not[]" alanının değeri olarak bildiriyor. HTTP iletişim ilkelerine göre çoklu-seçim halinde seçilen OPTION değerleri Sunucu'ya aynı alan adının karşısına yazılarak gönderilir. Formumuzun göndereceği bilgi yumağını satırlar haline getirirsek (HTTP bölümünü atar ve URL kodlarını çözersek) bunu görebiliriz:
adi=Şahika Tabak
adres=stabak@somenet.com
hangi_not[]=Sınav 1
hangi_not[]=Sınav 2
hangi_not[]=Ortalama
Kendisine böyle bir bilgi yumağı gelen Server, bunun tümünü $HTTP_GET_VARS dizi değişkeninin içine yazacaktır. Başka bir deyişle, bu dizi değişken çıok-boyutlu çok-elemanlı ilişkili-dizi olduğu için, içinde rahatça aynı isimde değişkenlere farklı endeks sayısı verecektir. Fakat sorun PHP'nin, bu dizinin içinden değişkenleri almasında ortaya çıkacak ve endeks ismi aynı olan değişkenler sorun olacaktır. Bunu değişkenin endeks adı olarak kullanılacak kelimenin yanına köşeli parantez koyarak çözüyoruz. PHP bu adı görünce, bunun çok-elemanlı bir dizi değişken olacağını anlayacaktır.
Eğer bu formu, formlar03_isle.php programına gönderseniz (bunu nasıl yapabilirsiniz?), "hangi_not" değişkeninin değeri olarak Browser penceresinde "array" kelimesinin belirdiğini görebilirsiniz. Çünkü PHP açısından bu değişken bir dizidir ve içinde anahtar=değer çiftleri vardır. Daha önce anahtar=değer çiftlerini geçici değişkenlere atayıp bir döngü ile yazdırmıştık. Şimdi, PHP kodumuzu bu duruma uygun hale getirelim. Biraz önce yazdığımız Form işleme programının sadece PHP bölümünü şöyle değiştirerek, formlar03a_isle.php adıyla kaydedelim:
<?php
foreach ($HTTP_GET_VARS as $anahtar=>$deger ) {
if ( gettype ($deger ) == "array" ) {
print ("$anahtar == <br>\n");
foreach ( $deger as $yeni_degerler )
print (".. $yeni_degerler<br>");
}
else {
print ("<b>$anahtar = $deger <br>\n");
}
}
?>
PHP'nin gettype() fonksiyonunu daha önce görmüş ve bir değişkenin türünü anlamaya yaradığını öğrenmiştik. Burada $HTTP_GET_VARS değişkeninden aldığımız değerlerden herhangi birinin gerçekten bir değişken değeri mi, yoksa bir dizi (array) mi olduğunu gettype() ile anlayabiliriz. Eğer değer olarak karşımıza "array" kelimesi çıkarsa, bunu kendi içinde anahtar ve değer olarak bölebilir ve herbirini ayrı ayrı görüntüleyebiliriz. Eğer $HTTP_GET_VARS değişkeninden aldığımız değer, dizi değil de gerçekten bir değişken ise (else) doğruca bu değeri ve anahtarını yazdıracaktır. Sonuç ise dizi-değişken içindeki dizi-değişkenin değerlerinin tek tek görüntülenmesi olacaktır.
Form'dan POST Metoduyla Gelen Bilgiler
HTML Form etiketinin METHOD parametresinin değeri GET olabildiği gibi POST da olabilir; ve HTTP sunucusu bu yöntemle gelen bilgileri $HTTP_POST_VARS dizi-değişkeninde tutar. Yukarıdaki çok-seçmeli Form'un FORM etiketini şöyle değiştirerek, formlar03b.htm adıyla kaydedelim:
<FORM ACTION="formlar03a_isle.php" METHOD="POST">
Aynı şekilde son Form işleme programımızda da sadece şu değişikliği yapalım:
foreach ($HTTP_POST_VARS as $anahtar=>$deger ) {
Bu dosyayı da formlar03b_isle.php adıyla kaydedelim. HTML sayfasını açarak formu doldurur ve gönderirseniz, sonucun metod olarak GET kullanan Form'dan hiç farklı olmadığını göreceksiniz. Çünkü PHP programı bu Form'un gönderdiği bilgilerin $HTTP_POST_VARS değişkenine yazıldığını biliyordu. $HTTP_POST_VARS da PHP açısından içinde anahtar=değer çiftleri olan bir dizi-değişkendir; bu değişkenin değerlerine de tıpkı daha önce olduğu gibi erişiriz.
HTTP açısından GET ile POST'un tek farkı gelen değerlerin nerede nasıl tutuldueğundan ibaret değildir. GET yönteminde, bir Browser'ın sunucuya gönderebileceği verinin uzunluğu, Sunucunun ayarlarına bağlı olmak üzere, sınırlıdır. Oysa POST ile alacağımız veri miktarı, sadece sunucunun bulunduğu bilgisayarın sabit disk alanıyla sınırlıdır. (Tabiî bu günümüzde sınırsızdır, anlamına geliyor!) Bir başka fark, Browser'ın GET yoluyla gönderdiği verilerin (ve bu arada ziyaretçinin parola olarak yazdıklarında ekrana yıldız olarak çıkan metinler dahil) tümü, sunucuya, URL-kodlanmış metin olarak, Browser'ın URL adres hanesine de yazılmasıdır. Bir çok kullanıcı için bu bir güvensizlik belirtisi sayılır. Bu iki unsur Formlarımızda metod olarak GET yerine POST kullanmanın daha yerinde olduğunu gösterir.
Tedbirli Web programcılığı, özellikle birden fazla tasarımcı ve programcının birlikte çalıştığı ve Formlarda hangi yöntemin tercih edildiğini bilmenin kolay olmadığı projelerde, Form bilgisi işleyen PHP programlarımızda Form'da hangi metod kullanılmış olursa olsun, işlyeyici programın iki duruma da elverişli olmasını sağlamaktır. Sözgelimi son yazdığımız Form işleme programımızı şöyle değiştirirsek, ve Form içeren HTML sayfasını bu programı veri gönderecek şekilde değiştirirsek (nasıl?), her iki metodla gönderilen verileri işleme yeteneğine sahip bir program elde etmiş oluruz.
<?php
$form_bilgisi = ( isset($HTTP_POST_VARS ) )
? $HTTP_POST_VARS : $HTTP_GET_VARS;
foreach ($form_bilgisi as $anahtar=>$deger ) {
if ( gettype ($deger ) == "array" ) {
print ("$anahtar == <br>\n");
foreach ( $deger as $yeni_degerler )
print (".. $yeni_degerler<br>");
}
else {
print ("<b>$anahtar = $deger <br>\n");
}
}
?>
Form ile işlemciyi Birleştirelim
Şu ana kadar yaptığımız bütün Form örneklerinde, Form'un bulunduğu HTML sayfası ile bu Form'un göndereceği verileri işleyen PHP programı iki ayrı belge halinde idi. Bu, buradaki örneklerde olduğu gibi, ziyaretçinin verdiği bilgileri sadece Brıowser penceresine yazdıran bir eğitim çalışması için belki uygun; ama gerçek Web sitelerimizde ziyaretçilerimizin vereceği bilgileri çoğu zaman sadece onların Browser pencerelerinde göstermekle kalmayız, fakat bu bilgileri ya elektronik posta yoluyla kendimize yollarız, ya da sunucuda bir düzyazı veya veritabası dosyasına işleriz. Bu ve diğer amaçlarla yapacağımız Form içeren HTML sayfaları, aslında PHP programımızın bir içinde yer alabilir; ya da başka bir deyişle, Form'umuz ziyaretçinin vereceği bilgileri kendi bulunduğu PHP programına gönderebilir!
Bu karmaşık ifadeyi bir örnekle açalım. Yukarıda yaptığımız son HTML sayfası ile ve PHP programını şöyle birleştirelim;
if ( isset ( $HTTP_POST_VARS )) {
print ("<HTML>\n");
print ("<HEAD>\n");
print ("<TITLE>PHP'de Formlar</TITLE>\n");
print ("<meta http-equiv=\"content-type\" content=\"text/html; charset=ISO-8859-9\">\n");
print ("<meta http-equiv=\"Content-Type\" content=\"text/html; charset=windows-1254\">\n");
print ("</HEAD>\n");
print ("<BODY>\n");
foreach ($HTTP_POST_VARS as $anahtar=>$deger ) {
if ( gettype ($deger ) == "array" ) {
print ("$anahtar == <br>\n");
foreach ( $deger as $yeni_degerler )
print (".. $yeni_degerler<br>");
}
else {
print ("<b>$anahtar = $deger <br>\n");
}
}
print ("</BODY>\n");
print ("</HTML>\n");
}
else {
print ("<HTML>\n");
print ("<HEAD>\n");
print ("<TITLE>PHP'de Formlar</TITLE>\n");
print ("<meta http-equiv=\"content-type\" content=\"text/html; charset=ISO-8859-9\">\n");
print ("<meta http-equiv=\"Content-Type\" content=\"text/html; charset=windows-1254\">\n");
print ("</HEAD>\n");
print ("<BODY>\n");
print ("<FORM ACTION=\"$PHP_SELF\" METHOD=\"POST\">\n");
print (" Adınız, Soyadınız: <INPUT TYPE=\"TEXT\" NAME=\"adi\">\n");
print ("<BR>\n");
print (" Elektronik Adresiniz: <INPUT TYPE=\"TEXT\" NAME=\"adres\">\n");
print ("<BR>\n");
print (" Hangi notunuzu öğrenmek istiyorsunuz? \n");
print ("<BR>\n");
print ("<SELECT NAME=\"hangi_not[]\" MULTIPLE>\n");
print ("<OPTION>Sınav 1 \n");
print ("<OPTION>Sınav 2 \n");
print ("<OPTION>Ortalama \n");
print ("</SELECT>\n");
print ("<BR>\n");
print ("<INPUT TYPE=\"SUBMIT\" VALUE=\"Gönder Gitsin!\">\n");
print ("<INPUT TYPE=\"RESET\" VALUE=\"Vazgeç, Gönderme!\">\n");
print ("</FORM>\n");
print ("</BODY>\n");
print ("</HTML>\n");
}
Bu dosyanın tümüyle PHP programı olduğuna dikkat ettiniz, tabiî? Program açıldığında sunucunun $HTTP_POST_VARS dizi-değişkeninin bir değer içerip içermediğini bir if deyiminin içinden bir değişkenin içeriği olup olmadığını anlamamıza yarayan isset () fonksiyonu ile yapıyoruz. Bu şart doğru ise, yani $HTTP_POST_VARS dizi-değişkeni bir değer içeriyorsa, program, foreach döngüsünün içinde bu değişkenin içindekileri almaya ve Broüwser penceresinde görüntülemeye başlıyor. Bu şart doğru değilse, yani $HTTP_POST_VARS dizi-değişkeni henüz bir değer içermiyorsa, if deyiminin birinci bölümünü içindeki hiç bir kod icra edilmiyor ve prgram else deyimine sıçrıyor. Programın else bölümü ise daha önceki HTML kodlarımızı içeren bir dizi print() fonksiyonu yerine getiriyor; yani Browser'a içinde Form bulunan HTML sayfasını yazdırıyor. Burada FORM etiketine dikkat edelim:
print ("<FORM ACTION=\"$PHP_SELF\"METHOD=\"POST\">");
Form'un ACTION parametresinde bir PHP programının adı yerine "$PHP_SELF" değişken adını görüyoruz. Bu, bu bölümün başında ele aldığımız gibi, sunucunun bu PHP programına sağladığı çevre değişkenlerinden biridir ve o anda çalışmakta olan PHP programının dosya adını içerir. (Bizim örneğimizde bu değişkenin değeri nedir?)
PHP ile HTTP Başlıklarının Kullanımı
Bu kitapçık HTTP başlık fonksiyonlarını anlatmak amacında olmayıp bu geniş konu hakkında sadece pratikte bilgi aktarmakla yetinecektir.
Bir web tarayıcı bir web sunucuya bir döküman istediği gönderdiğinde web sunucu istenilen dökümanın yanısıra header(başlık) adı verilen bazı açıklayıcı ve yönlendirici bilgiler de gönderir. Konuyu örneklerle açıklamaya çalışalım.
header("Pragma: no-cache");
header("Cache-Control: no-cache, must revalidate");
PHP, dinamik içerikli web siteleri oluşturmak amaçlı kullanıldığı için kimi zaman bazı sayfaların web tarayıcının cache denilen ara belleğinde saklanmaması daha doğru olmaktadır. Bu, özellikle yüksek güvenlik gerektiren ve çok sık değişen siteler için gereklidir. Yukarıdaki kod parçası kullanıldığı PHP betiğinin çıktısının cache denilen ara bellekte saklanmasını engellemek amacı ile kullanılır.
header("Location:
http://www.php.org.tr");
Bu kod parçası ise dökümanın herhangi bir yerinde, kullanıcıdan hiç bir girdi almaya ihitiyaç duymadan aktif adresi değiştirmeye yarar. Çok sık kullanılır ve özellikle bir login ekranından sonra girilen bilgiye göre karar vererek aktif adresi değiştirmek gibi uygulamalar için faydalıdır.
Örnek vermek gerekirse... login.html adlı bir HTML dökümanımız olduğunu varsayalım. Bu HTML dökümandan alınan girdi "karar.php" adlı PHP betiğinde işlenecek ve girilen
bilgiye göre adresi değiştirecektir.
<html>
<head>
<title> Login Form </title>
</head>
<body>
<form action="karar.php" method="post">
<input type="text" name="kullanici_adi"><p>
<input type="password" name="sifre"><p>
<input type="submit" name="submit" value="Tamam">
</form>
</body>
</html>
Bu sayfadan alınan girdiler kullanici_adi ve sifre seklindedir. Bu bilgileri karar.php dosyasında inceleyerek karar veriyoruz.
// başındaki ve sonundaki boşlukları yok ediyoruz.
$kullanici_adi = trim($kullanici_adi);
$sifre = trim(sifre);
if ($kullanici_adi == "umut") {
if ($sifre = "bu_bir_sifredir") {
header ("Location : giris_basarili.php");
}
}
header ("Location : giris_basarisiz.php");
Yukarıdaki kod parçasında kullanıcı adı ve şifrenin doğru olup olmadığı kontrol edildikten sonra eğer her iki bilgi de doğru ise giris_basarili.php adlı döküman çağrılıyor. Eğer bu bilgilerden herhangi birisi doğru değilse giris_basarili.php betiği çağrılmayacak ve dolayısı ile aktif adres, koşulsuz çağrılan giris_basarisiz.php dosyası olacaktır.
Yukarıdaki örnekte dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır. header ("Location........."); kullanımı sadece kendisinden önce ekrana bir çıktı yapılmadığı durumlarda çalışacaktır.
Örneğin :
echo "Öylesine bir çıktı";
header(Location : "deneme.html");
Kod parçacığı beklendiği gibi deneme.html dosyasını çağırmayacaktır. Bu kısıtlama PHP' nin zayıflığından değil HTTP protokolünün tanımlarından kaynaklanmaktadır. Diğer bazı çok kullanılan HTTP başlıkları şu şekildedir:
Content-Encoding
Content-Language
Content-Type
Expires
Referrer
Last-Modified
User-Agent
Accept-Encoding
Accept-Language
.....
Bu başlıklar hakkında ayrıntılı bilgiye
ftp://ftp.isi.edu/in-notes/rfc2626.txt adresinden ulaşabilirsiniz.
PHP ile Posta Gönderme
Elektronik posta, kuşkusuz Internet üzerindeki bir numaralı iletişim aracıdır. PHP ile posta gönderme işlemi, tek bir fonksiyon kullanımı ile halledilebilecek kadar kolaylaştırılmıştır. Yalnız uyaralım, aşağıda gördüğünüz örnek kodların UNIX / Windows 2000 ve Windows 95 / 98 sistemlerde çalışma şekilleri farklıdır. UNIX türevlerinde ve Windows 2000’nde, e-posta işlemlerinin yapılması için gerekli olan POP3 ve SMTP posta sunucuları önyüklüdürler. Windows 95 ve 98 sistemlerde ise, bu sunucular olmadığı için, bu sunucuları yüklemeden örnek kodları çalıştırmanız mümkün değildir
Mail Fonksiyonu
Mail Fonksiyonu’nun kullanım şekli aşağıdaki gibidir:
Mail (kime, konu, mesaj, [ek_başlıklar]);
Bu fonksiyon ile e-posta otomatik olarak "kime" kısmındaki kişiye veya kişilere gönderilir. Her bir virgül (,) ayrı bir kısmı göstermektedir. Örneğin:
mail("deneme@php.org.tr", "Deneme", "Merhaba\nBu bir denemedir\nHoşçakalın.");
Ek başlıkları da yazarsak örneğimiz şöyle olacaktır:
Mail ("deneme@php.org.tr", "Deneme", "Merhaba\nBu bir denemedir\nHoşçakalın.", "From: webmaster@php.org.tr\nReply-To: webmaster@php.org.tr");
Ek Başlıkların tümünün daima çift tırnak içinde olduğuna ve birbirlerinden "\n" ile ayrıldıklarına dikkat edin. Bu yazım şekli mesajı oluştururken de geçerlidir. Mesajı oluştururken bir alt satıra geçmek istediğinizde her zaman “\n” karakterini kullanmalısınız.
Posta yollarken en sık kullanılan başlıkları listeleyelim:
From (Kimden)
Reply-to (Cevabın yollanacağı adres)
Cc (Carbon Copy - Karbon kopya)
Bc (Blind Copy - Kör Kopya - gönderdiğiniz e-posta adreslerini gizler)
Tüm bunları arka arkaya kullanabilirsiniz.
E-posta için temel olarak iki şey gereklidir: Bunlardan ilki, bir formdan gerekli Anahtar= Değer (Key= Value) çiftlerini almak ve php dosyasına iletmektir. Bildiğiniz gibi Internet üzerinde tüm girdiler bu şekilde gönderilmektedir. Bunu bildiğinizi varsayarak aşağıdaki örnekleri inceleyelim.
Önce e-posta gönderilecek formumuzu hazırlayalım ve dosyamızı eposta.php olarak saklayalım:
<form name="eposta" action="form.php" method="post">
<table border="0" cellspacing="2" cellpadding="2" align="left">
<tr>
<td colspan="2">
<div align="center">
<p align="left">Sitemizi inşa etmede ve yenilemede görüşleriniz
çok önemlidir. Lütfen doldurmaktan çekinmeyin.</p>
</div>
</td>
</tr>
<tr>
<td width="98">
<div align="right">Ad Soyad: </div>
</td>
<td width="450">
<input type="text" name="adsoyad"><!-- 1. Değişken "adsoyad" -->
</td>
</tr>
<tr>
<td width="98">
<div align="right">E-Posta: </div>
</td>
<td width="450">
<input type="text" name="eposta"><!-- 2. Değişken "eposta" -->
</td>
</tr>
<tr align="left" valign="top">
<td width="98">
<div align="right">Yorumlarınız:</div>
</td>
<td width="450">
<!-- 3. Degisken "yorum" -->
<textarea name="yorum" cols="55" rows="10"></textarea>
<!-- 4. Degisken "kime" -->
<br><input type="hidden" name="kime" value="deneme@php.org.tr">
<!-- 5. Degisken "konu" -->
<input type="hidden" name="konu" value="Web Sitemden">
<!-- 6. Degisken "gonder" ancak bunlar sabittir. php uzantili dosyamizda degisken atamamiza gerek yok. -->
<input type="submit" name="gonder" value="Gönder">
<input type="reset" name="Submit" value="Sil">
</p>
<p style="font-size: 10px;">Lütfen 20 sn. bekleyin. Tekrar Gönder butonuna basmanıza
gerek yoktur.</p>
</td>
</tr>
</table>
</form>
Her zaman için öncelikle formunuzdaki Anahtar = Değer çiftlerini aklınızda tutarsanız, PHP'de değişkenleri atamanız çok kolaylaşacaktır.
<input type="hidden" name="kime" value="deneme@php.org.tr">
Dikkat ederseniz "kime" anahtarına "deneme@php.org.tr” değerini atadım.
<input type="hidden" name="konu" value="Web Sitemden">
"konu" anahtarına da "Web Sitemden" değerini atadım.
Değerleri bu şekilde atamamızın amacı, ileride sadece bu iki alanı değiştirerek farklı formlar yaratabilmenizi sağlamak. Böylece hem daha anlaşılır bir sisteminiz olacak, hem de yeni bir form yaratmanız daha az zamanınızı alacak.
Yukardaki formda yer alan değişkenleri sıralayalım:
1.adsoyad (ziyaretçi dolduracak)
2.eposta (ziyaretçi dolduracak)
3.yorum (ziyaretçi dolduracak)
4.kime (deneme@php.org.tr)
5.konu (Web sitemden)
Şimdi bu verileri kullanarak elektronik postamızı hazırlayıp yollayacak PHP kodumuzu yazalım:
<?php
$mesaj = "Ad Soyad: " . $adsoyad . "\n";
$mesaj .= "E-Posta: " . $eposta . "\n";
$mesaj .= "Yorum: " . $yorum . "\n";
$extra_baslik = "From: $kime\n";
$extra_baslik .= "Reply-To: $eposta\n";
$extra_baslik .= "Bcc:arsiv@php.org.tr\n";
$extra_baslik .= "Content-Type:text/plain; charset=\"iso-8859-9\"\n";
$extra_baslik .= "Content-Transfer-Encoding: 8bit\n";
mail($kime, $konu, $mesaj, $extra_baslik);
?>
Önce size yabancı gelebilecek birkaç kullanım şeklini açıklayalım.
Eğer Perl veya C tabanlı bir kullanıcı iseniz, “.=” kullanımına zaten aşinasınız demektir. Basic benzeri dillerden gelen kullanıcılar için de onlara tanıdık gelecek kullanım örneğini verelim:
$mesaj = $mesaj . “E-Posta: “ . $eposta . “\n”;
PHP’de, Basic benzeri dillerden farklı olarak, değişkenleri birbirlerine eklemek için nokta kullanılır. PHP ile her iki kullanım şekli de doğrudur. Biz bütün örneklerimizde “.=” biçimini kullanacağız.
HTML sayfalarını yayınlarken geçerli olan bütün kurallar, e-posta hazırlarken de geçerlidir: İçeriğin hangi karakter seti ile okunması gerektiğini mutlaka belirtmelisiniz, aksi takdirde e-postanız farklı e-posta istemcilerinde farklı sonuçlar verecektir! Bu sorunu çözmek için, $extra_baslik değişkenine iki yeni satır ekledik: Content-Type ve Content-Transfer-Encoding.
Dikkat ettiyseniz, postanın BCC bölümüne de bir e-posta adresi yazdık. Böylece yollanan bütün formların bir kopyasının da “arsiv@php.org.tr” adresine gitmesini sağlamış olduk.
Son olarak unutmamamız gereken bir şey daha var. Formu gönderdikten sonra, ziyaretçimize e-postanın gönderildiğine ilişkin bir mesaj vermeliyiz. Bunun için yukarıdaki kodumuza dokunmadan onu HTML kodlarıyla sarıp, gonder.php ismiyle kaydedeceğiz. Gonder.php dosyasının son hali aşağıdaki gibi olacaktır:
<?php
$mesaj = "Ad Soyad: " . $adsoyad . "\n";
$mesaj .= "E-Posta: " . $eposta . "\n";
$mesaj .= "Yorum: " . $yorum . "\n";
$extra_baslik = "From: $kime\n";
$extra_baslik .= "Reply-To: $eposta\n";
$extra_baslik .= "Bcc:arsiv@php.org.tr\n";
$extra_baslik .= "Content-Type:text/plain; charset=\"iso-8859-9\"\n";
$extra_baslik .= "Content-Transfer-Encoding: 8bit\n";
mail($kime, $konu, $mesaj,$extra_baslik);
?>
<html>
<head>
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
<title>Sayın <?php echo($adsoyad) ?>, formunuz başarıyla alındı.</title>
</head>
<body>
<b>Sayın <font color="Purple"><?php echo($adsoyad); ?></font>,
formunuz <b><font color="Purple">
<?php echo($kime); ?></font></b> adresine gönderilmiştir.
Teşekkür ederiz.</b>
</body>
</html>
Başta da belirttiğimiz gibi, bu kodları denemek için iki şansınız var, Linux veya Windows 2000 kullanıcısı iseniz, daha şanslısınız, sisteminizde zaten yüklü bir SMTP sunucu olma ihtimali çok yüksek. Eğer Windows 95 / 98 kullanıcısı iseniz,
http://www.php.org.tr adresinden, Windows 95 / 98 altında kullanabileceğiniz SMTP sunucusunun adresini ve kurulum bilgilerini gerekli bütün detaylarıyla birlikte bulabilirsiniz.
İkinci bir şansınız daha olduğunu söyledik, o da Internet’e bağlı olmak koşuluyla kullanabileceğiniz kendi ISP’nizin SMTP sunucusu, ya da Yahoo! gibi ücretsiz posta hizmeti veren ve SMTP adresi bilinen bir site. Her iki olanak için de yapmanız gereken değişikliklere bakalım. Windows altında çalışıyorsanız, C:\Windows\php.ini dosyasını açın ve [mail function] başlığı altındaki ayarlarınızı şu şekilde değiştirin:
Kullandığınız bilgisayarda kurulu bir SMTP sunucusu varsa:
SMTP = localhost ;for win32 only (Kendi serverınızın smtp ayarını yazın)
sendmail_from=deneme@php.org.tr ;for win32 only (Email adresinizi yazın)
Kullandığınız bilgisayarda kurulu bir SMTP sunucusu yoksa:
SMTP = smtp.mail.yahoo.com (Yahoo! dan bir e-posta adresiniz olduğunu varsayıyoruz)
sendmail_from=deneme@php.org.tr
Yahoo!'nun SMTP'sini kullanmak istiyorsanız, Yahoo! sitesindeki hesabınıza girin ve Options (Seçenekler) kısmından POP3 ile e-posta alacağınızı belirtin. Yukardaki satırları php.ini dosyanıza ekledikten sonra, Yahoo! nun SMTP sunucusunu kullanarak e-posta yollayabilirsiniz.
Formu istediğiniz gibi çoğaltabilirsiniz. Gerisi sizin yaratıcılığınıza kalmıştır.
COOKİE YOLLAMA
setcookie(“tanitici”,”1”,time()+600); => (tanitici adında değeri 1 olan cookie atar)
var olan cookieyi tespit etme
$cook=$HTTP_COOKIE_VARS[“tanitici”];
if ($cook!=””
:
echo “siteye ilk giriş”;
end if:
var olan cookieyi silmek
Aynı isimde süresi verilemeyen cookie atılarak var olan cookie silinir.
setcookie(“tanitici”,”1”,”time());
OTURUM (SESSION)
session_name(“serdar”
;
$degisken=”serdar”;
session_register(“degisken”
;
Bir değişkenin register edildiğini sınamak
if(session_is_registered(“degisken”
):
echo “register edilmiş”;
endif;
Register edilmiş değişkeni öldürmek
Session_unregister(“degisken”
;
Açılmış Oturumu Kapatmak
session_unset();
session_destroy();
Dosya "çıkartma"
Internet'ten hep dosya "indiririz!" Bir sunucuya, Web ziyaretçisi olarak gönderebildiğimiz tek şey ise, Formlara yazdığımız yazılardır! Oysa HTML'in INPUT INPUT etiketinin çok az kullanılan TYPE="file" parametresi ziyaretçiye Web sunucusuna dosya gönderme (upload) imkanı sağlar. HTTP protokolü buna imkan vermekle birlikte Browser'lar bu imkanı kullanmaya ileri sürümlerinde kavuştular. PHP4, ziyaretçilerimizin sitemize dosya göndermeleri halinde, bu dosyaların yönetimine ayrıca kolaylık sağlayan değişkenlere sahiptir.
<?php
$dosya_dizin = "/inetpub/wwwroot/";
$dosya_url = "http://server/";
if ( isset ( $dosya_gonder )) {
print ("<b>Yol:</b> $dosya_gonder<br>\n");
print ("<b>Adı:</b> $dosya_gonder_name<br>\n");
print ("<b>Boyut:</b> $dosya_gonder_size<br>\n");
print ("<b>Tür:</b> $dosya_gonder_type<br>\n");
copy ( $dosya_gonder, "$dosya_dizin/$dosya_gonder_name" )or die ("Dosya kopyalanamıyor!");
if ( $dosya_gonder_type == "image/gif" ||$dosya_gonder_type == "image/pjpeg" ) {
print ("<img src=\"$dosya_url/$dosya_gonder_name\"><p>\n\n");
}
}
?>
<FORM ENCTYPE="multipart/form-data" ACTION="<?php print $PHP_SELF?>" METHOD="POST">
<INPUT TYPE="hidden" NAME="MAX_FILE_SIZE" VALUE="951200">
<INPUT TYPE="file" NAME="dosya_gonder"><BR>
<INPUT TYPE="SUBMIT" VALUE="Dosya Yolla!">
</FORM>
Bu programda <INPUT TYPE="file" NAME="dosya_gonder"> etiketinde kullandığımız NAME parametresine verdiğimiz değer, ziyaretçimizin göndereceği dosyanın sunucu tarafından kaydedileceği geçici dizinin tam yolunun yazılacağı değişkenin adı olacakdır. PHP, bu dosya ile ilgili her türlü bilgiyi bu adla kaydedektir. PHP, ziyaretçiden bir dosya başarıyla aktarıldığı anda otomatik olarak bu isimden yararlanarak şu değişkenleri oluşturur:
$dosya_gonder Geçici kayıt dizini yolu (UNIX'te /tmp/phpXXX, Windows'da Windows/TEMP0phpXXX. Burada XXX yerine ziyaretçilerin gönderdiği dosyaların sıra numarasını göreceksiniz.)
$dosya_gonder_name Ziyaretçinin gönderdiği dosyanın adı.
$dosya_gonder_size Ziyaretçinin gönderdiği dosyanın boyutu.
$dosya_gonder_type Ziyaretçinin gönderdiği dosyanın türü
PHP ayrıca bu bilgileri $HTTP_POST_FILES dizi-değişkeninde de tutar.
Yukardaki programda şu iki değişken çok önemlidir:
$dosya_dizin = "/inetpub/wwwroot/";
$dosya_url = "http://server/";
$dosya_dizin adıyla oluşturduğumuz değişkene vereceğimiz değer, ziyaretçinin göndereceği dosyanın kopyalanacağı klasörün adı olarak kullanlacaktır. Sözgelimi Windows ortamında buraya kişisel Web sunucunun varsayılan klasörünün adını yazabilirsiniz. Ziyaretçinin göndereceği dosya bir GIF biçiminde grafik dosyası ise bunu Browser'da görünteleyeceğimiz için, bu dizinin Web'e açık olması, başka bir deyişle bizim Web sunucumuzun erişebileceği bir dizin olması gerekir. Nitekim, $dosya_url değişkenine değer olarak bu klasörün URL adresini veriyoruz. Bu iki değişkeni gerçek Web sunucu için yazacağımız zaman, bizim sunucumuzun varnaydığı fiziksel klasör adını ve yolunu bulmamız gerekir. Bunu daha önce yazdığımız php.php veya formlar01.php programlarını sitemizde çalıştırarak bulabiliriz. (Nasıl?) Sözgelimi,
http://www.mycgiserver.com/~ocal/ adresindeki sitenin fiziksel adresi ile bu adresin URL'ini dikkate alarak bu iki değişkeni yazmış olsaydık, şunu yazacaktık:
$dosya_dizin = "/wwwroot/mycgiserver.com/members/uNhM13/";
$dosya_url = "http://www.mycgiserver.com/~ocal/";
Bu uygulamayı kendi sunucunuzda yapmak isterseniz, mutlaka bu iki değişkeni doğru yazmanız gerekir.
http://www.mycgiserver.com/~ocal/ dosya_gonder_server.php programı ile bir dosya gönderme (upload) işleminin sonucu şöyle:
Harici Dosya (include)
PHP programlarımızda bilmemiz gereken ilk dosya işlemi, bir PHP programına, kendi dışındaki dosyayı, tabir yerinde ise, okutmak ve içindekileri aynen alıp, görüntülemesini sağlamaktır. Bunu include komutu ile yaparız. Bu komut, kendisine adı verilen düzyazı dosyasının içeriğini aynen bu komutun bulunduğu noktaya "yazar." Bu yolla bir PHP programına sık kullandığınız bir metni veya program parçasını dahil edebilirsiniz. Bir güvenlik önlemi olarak bu tür dosyaların uzantılarını, sunucu ve Browser'ların tanıdğı MIME türlerine ait uzantılardan farklı yaparsanız, ziyaretçiler şans eseri de olsa bu dosyaları doğruca edinme imkanı bulamazlar. Bir örnek yapalım. Önce şu metni, harici_dosya01.x adıyla ve düzyazı biçiminde kaydedin (Windows ortamında Notepad'i kullanıyorsanız, dosya adı uzatması olarak .x harfinden sonra .txt harflerini eklediğine dikkat edin!):
"Ben harici bir dosyanın içindeki yazıyım.. Beni bir PHP programı alıp buraya getirdi! Kendisine teşekkür ederim"
Sonra, şu programı dosya_ekle01.php adıyla kaydedin, ve Browser'da açın:
<?php
include ("harici_dosya01.x");
print ("\n<p> Ben zaten bu programının içinde olan bir yazıyım. Baştan beri burada olduğuma çok memnununum.. Harici dosyaya hoşgeldin diyorum!</p>");
?>
include mu, require mı?
PHP4.0 ile, include komutu gibi işleyen ancak ondan farklı olarak kendisini çağıran programa değer veremeyen require komutu da kullanılabilir hale geldi. İçinde bir hesaplama bulunmayan veya kendisini çağıran dosyaya bir return komutu ile bir değer dönmesini sağlaması beklenmeyen dosyaları require komutu ile de ana programımıza dahil edebiliriz.
include ile alacağımız dosyaların adını PHP programının oluşturmasını sağlayarak kimi zaman pogramlarımıza dinamizm sağlamamız mümkündür. Sözgelimi bir menü maddesinin tıklanmasıyla harekete geçen bir Javascript fonksiyonunun, ziyaretçinin gideceği sayfaya göndereceği değeri include komutuna dosya adı oluşturmakta kullanabiliriz. Bazen include komutuna dosya adı oluşturmakta program içindeki döngülerden yararlanınız. Örnek:
for ( $i = 1 ; $i <= 3 ; ++$i) {
include ("dosya0" . $i . ".x");
}
Haricî dosyalarımızın adlarının dosya01.x, dosya02.x ve dosya03.x olmalı halinde, bu döngü sırasıyla her üç dosyayı da çağıracak ve altalta ana programa dahil edecektir.
Dosyalar hakkında bilgi
PHP'de yukarıda ele aldığımız include ve require komutları ve biraz sonra değineceğimiz dosya okutma ve yazdırma işlemleri dolayısıyla bir dosyanın varlığı veya yokluğu, ya da bir dosyaya ait sandığımız ismin bid klasöre ait olması, programımızın sağlıklı işleyebilmesi açısından büyük önem taşır. PHP bu amaçla bize bir kaç kullanıma hazır fonksiyon sağlıyor. Burada kısaca bu fonksiyonlara ve nasıl kullanıldıklarına değinelim:
Dosya var mı? file_exits()
Bir dosyanın var olup olmadığını denetleyen bu fonksiyon, dosya varsa true/doğru, yoksa false/yanlış sonucunu verir. Örnek:
if ( file_exits ( "bir_dosya.txt" ) )
print ("Dosya var!");
Dosya yoksa, program "Dosya var!" yazmadan yoluna devam edecektir.
Dosya mı, dizin mi? is_file() ve is_dir()
Kimi zaman klasörler de tıpkı dosyalar gibi adlandırılabilir. Bir dizinde gördüğümüz ismin gerçekten bir dosyaya ait olup olmadığını bu fonksiyonla sınarız. Sınama doğru, yani isim bir dosyaya ait ise fonksiyon true/doğru, değilse false/yanlış sonuç verir. Örnek:
if ( is_file ( "bir_dosya.txt" ) )
print ("Bu bir dosyadır!");
İsim bir dosyaya ait değilse program "Bu bir dosyadır!" yazmadan yoluna devam edecektir. Sınamayı ismin bir klasöre ait ait olup olmadığına bakrarak da yaparız. Bu durumda is_dir() fonksiyonunu kullanırız. isim bir dizine aitse fonksiyon true/doğru, değilse false/yanlış sonuç verir. Örnek:
if ( is_dir ( "/bir_isim" ) )
print ("Bu bir dizindir!");
İsim bir dizine ait değilse program "Bu bir dizindir!" yazmadan yoluna devam edecektir.
Dosya okunabilir mi? is_readable()
Programda kullanmaya karar vermeden önce bir dosyanın erişilebilir ve PHP tarafından okunabilir olup olmadığını sınayan bu fonksiyon, dosya okunabilir ise true/doğru, değilse false/yanlış sonuç verir. Örnek:
if ( is_readable ( "bir_dosya.txt" ) )
print ("Bu dosya okunabilir!");
Dosya okunabilir değilse program "Bu dosya okunabilir!" yazmadan yoluna devam edecektir. (Unix ortamında varlığını görebildiğimiz her dosyanın okuma izni bulunmayabilir.)
Dosya yazılabilir mi? is_writable()
Programda kullanmaya karar vermeden önce bir dosyanın yazılabilir olup olmadığını sınayan bu fonksiyon, dosya yazılabilir ise true/doğru, değilse false/yanlış sonuç verir. Örnek:
if ( is_writable ( "bir_dosya.txt" ) )
print ("Bu dosyaya yazılabilir!");
Dosya yazılabilir değilse program "Bu dosyaya yazılabilir!" yazmadan yoluna devam edecektir. (Unix ortamında varlığını görebildiğimiz hatta okuyabildiğimiz her dosyanın yazma izni bulunmayabilir.)
Dosya çalıştırılabilir mi? is_executable()
PHP programında kimi zaman sunucunun kullanmamıza izin verdiği haricî programları çalıştırız; PHP programımızın düzgün işlemesi bu harici programa bağlı olabilir. Böyle bir programı çalıştırmaya karar vermeden önce bir dosyanın çalıştırılabilir olup olmadığını sınayan bu fonksiyon, dosya çalıştırılabilir ise true/doğru, değilse false/yanlış sonuç verir. Örnek:
if ( is_executable ( "bir_dosya" ) )
print ("Bu dosya çalıştırılabilir!");
Dosya çalıştırılabilir bir program değilse PHP programı "Bu dosya çalıştırılabilir!" yazmadan yoluna devam edecektir. (Unix ortamında varlığını görebildiğimiz her pprogram dosyasının çalıştırma izni bulunmayabilir.)
Dosya boyutu: filesize()
Adını verdiğimiz dosyanın boyutunu byte olarak bildirir: Örnek:
print ("Dosyanın boyutu:");
print filesize( "bir_dosya.txt" );
Dosyaya son erişim tarihi: fileadate(), filemtime() ve filectime()
Adını verdiğimiz dosyaya son erişim tarihini bildirir. ne var ki bu bilgi Unix'in "epoch" biçimindedir: Örnek:
print ("Dosyanın son erişim tarihi:");
$dosya_tarihi = fileadate( "bir_dosya.txt" );
print ( " $dosya_tarihi " );
Eğer bu dosyanın son erişim tarihi 28 Temmuz 2000, Cuma 24:00:00 ise, PHP, Browser penceresine 964731600 yazacaktır. Bu komutun ürettiği bilgiyi, date() fonksiyonu ile anlaşılabilir hale getirebiliriz:
print ("Dosyanın son erişim tarihi:");
$dosya_tarihi = fileadate( "bir_dosya.txt" );
print date("D d M Y G:i:s H", $dosya_tarihi );
Bu kez PHP Browser penceresine 28 Jul 2000 242:00:00 00 yazdıracaktır. Tarih verilerinin date() fonksiyonu ile biçimlendirilmesini daha sonra ayrıntılı ele alacağız.
filemtime(), bir dosyanın son değiştirildiği tarihi; filectime(), ise oluşturulduğu tarihi, yine Unix Epoch biçiminde bildirir; bu verinin anlaşılır biçimde görüntülenmesi için PHP'nin date() fonksiyonu kullanılır.
Dosyalar oluşturma ve silme
PHP ile yapabileceğimiz önemli dosya işlemlerinin başında olmayan bir dosyayı oluşturmak ve olan bir dosyayı silmek gelir. PHP'nin dosya oluşturma komutu touch() fonksiyonudur. Bu fonksiyona oluşturulmasıın istediğimiz dosyanın adını vermemiz gerekir. Örnek:
<?php
$dosya_dizin = "/inetpub/wwwroot/";
touch ("$dosya_dizin/yeni_belge.txt");
print ("yeni_belge adlı bir dosya oluşturuldu!");
?>
Bu programı kişisel Web sunucuda denerken yeni dosyanın oluşturulacağı dizin olarak "/" işaretiyle sadece kökdizini belirtirseniz, dosya C: diskinde kökdizinde oluşturulur. Bu programı gerçek sunucuda çalıştırabilmek için yazma/okuma izni bulunan ve Web sunucunun erişebileceği bir dizinin adını vermeniz gerekir. Örneğin:
<?php
$dosya_dizin = "/wwwroot/mycgiserver.com/members/uNhM13Qnm/";
touch ("$dosya_dizin/yeni_belge.txt");
print ("yeni_belge adlı bir dosya oluşturuldu!");
?>
Bu komutla oluşturacağınız dosya içi boş bir metin dosyası olacaktır. Eğer belirttiğiniz dizinde bu adı taşıyan bir dosya varsa, PHP dosyanın içeriğine dokunmayacak, fakat dosyanın erişim ve değişim tarihlerini değiştirecektir.
PHP ile mevcut bir dosyayı silmek için unlink() fonksiyonunu kullanırız. Bu fonksiyon da silinecek dosyanın adı ile birlikte yolunu ister. Örnek:
<?php
$dosya_dizin = "/wwwroot/mycgiserver.com/members/uNhM13Qnm/";
unlink ("$dosya_dizin/yeni_belge.txt");
print ("yeni_belge adlı dosya silindi!");
?>
Bu komut Windows sistemlerinde işlemeyebilir.
Dosya açma
PHP'de bir dosyanın içeriğini alarak sayfalarımızda kullanma veya bir dosyanın içeriğini değiştirmek gibi işlemler için önce dosyanın açılmış olması gerekir. Bunu gerçekleştiren fopen() fonksiyonudur. Bu fonksiyonla bir dosyayı okumak ('r'), yazdırmak ('w') veya ek yapmak ('a') için açabiliriz. Bu fonksiyon dosyanın başarıyla açılması halinde bir tamsayı verecektir. PHP programlarımızda, açılan dosyanın mutlata ona işaret eden bir değişkene (file pointer) bağlı olması gerekir; daha sonra bu dosya ile ilgili bütün işlemleri bu işaret değişkeni ile yaparız. Örnek:
$dosya = fopen( "bir_dosya.txt" , 'r' );
PHP, bu dosyayı sadece okumak amacıyla açacak ve fonksiyondan dönen değeri $dosya değişkenine atayacaktır. Olmayan bir dosyayı açmak istediğimiz zaman PHP hata mesajı verir. Bir dosyayı yazmak amacıyla açacağımız zaman, bu kodu şöyle yazarız:
$dosya = fopen( "bir_dosya.txt" , 'w' );
Olmayan bir dosyayı yazmak amacıyla açmak istediğimizde PHP önce bu dosyayı oluşturur. Bir dosyaya ek yapmak istediğimiz zaman ise kodumuz şu şekilde yazılır:
$dosya = fopen( "bir_dosya.txt" , 'a' );
Olmayan bir dosyayı ek yapmak amacıyla açmak istediğimizde PHP hata mesajı verir.
Bir Fonksiyonu durdurmak için: Öl!
Bir PHP fonksiyonunun kendisinden beklenen işi yapamaması halinde oracıkta durdurulmasını die() komutu sağlar. "Öl!" anlamına gelen bu fonksiyona ekranda görüntülenmesini istediğimiz bir metni parametre olarak verebiliriz. Bu bölümdeki örnekler bu komutla birlikte şöyle yazılabilir:
$dosya = fopen( "bir_dosya.txt" , 'a' ) or die ("Dosya açılamıyor!") ;
Bu komutu kişisel Web sunucusunda denerken, dosyanın açılacağı dizinin yolunu belirtmemiz gerekir. Örneğin:
<?php
$dosya_dizin = "/inetpub/wwwroot/";
if ($dosya = (fopen ("$dosya_dizin/bir_dosya.txt" , 'r') ) ) {
print ("Dosya açıldı!");
}
else {
print ("Dosya açılamadı!");
}
?>
PHP, bu dosyayı açtığında Browser penceresinde dosyanın açıldığını belirten mesajı görüntülecektir. Bu işlemi Internet'teki bir Web sunucuda uygulayabilmek için yazma/okuma izni bulunan ve Web sunucunun erişebileceği bir dizinin adını vermeniz gerekir. Örneğin:
<?php
$dosya_dizin = "/wwwroot/mycgiserver.com/members/uNhM13Qnm/";
if ($dosya = (fopen ("$dosya_dizin/bir_dosya.txt" , 'r') ) ) {
print ("Dosya açıldı!");
}
else {
print ("Dosya açılamadı!");
}
?>
Açtığımız bir dosya ile yaptığımız bütün işlemler bittikten sonra, dosyanın kapatılması gerekir. Dosya kapatma işlemini fclose() fonksiyonu yapar. Bu fonksiyona parametre olarak dosya adını değil, dosyanın işaretçisi olan değişkenin adını veririz. Örnek:
fclose ( $dosya );
Dosya okuma: fgets(), fread() ve fgetc()
Açtığımız bir dosyanın içindeki yazıları çoğu zaman programımıza satır satır okuturuz. PHP'de bir dosyanın içeriğini satır satır okutmamızı fgets() fonksiyonu sağlar. Bu fonksiyona daha önce açılmış olan dosyanın işaret değişkenin adını ve okunmasını istediğimiz asgari byte ölçüsünü parametre olarak veririz. fgets() fonksiyonu verdiğimiz uzunluk ölçüsüne ulaşmadan önce dosyada bir yeni satır işareti görürse, veya dosyanın sonuna ulaşırsa, okumaya son verir. Bu fonksiyonu çoğu zaman bir döngünün içinde kullanırız. Ancak döngünün hata vermemesi için, PHP'nin dosyanın sonuna ulaştığında döngüyü durdurmamız gerekir. fgets() fonksiyonunun okuyacağı satırı bir fonksiyona değer olarak verebilir ve daha sonra bu değeri programlarımızda kullanabiliriz. Örnek:
<?php
$dosya_dizin = "/inetpub/wwwroot/";
if ($dosya = (fopen ("$dosya_dizin/bir_dosya.txt" , 'r') ) ) {
print ("Dosya açıldı!<br>");
}
else {
print ("Dosya açılamadı!");
}
while ( ! feof ($dosya ) ) {
$satir = fgets ( $dosya, 1024 ) ;
print ("$satir<br>");
}
fclose ($dosya);
?>
Bu program kişisel Web sunucuda önce varolan bir dosyayı açıyor; ve bu dosyanın işaretçisi olarak $dosya değişkenini kullanıyor. Daha sonra bir while() döngüsü içinde bu değişkeni ve 1 KB (1024 byte) ölçüsünü parametre olarak vererek fgets() fonksiyonu ile dosyadan bir satır okutuyoruz. fgets() fonksiyonundan dönen bir satırlık metni, burada $satir değişkenine atıyoruz; ve daha sonra print() fonksiyonu ile bu satırı Browser penceresine gönderiyoruz. Bu işlemi Internet'teki bir Web sunucuda uygulayabilmek için yazma/okuma izni bulunan ve Web sunucunun erişebileceği bir dizinin adını vermeniz gerekir. Bu işlemin içinde yapıldığı while() döngüsünün devam şartı olarak kullandığımız ifadede yer alan feof() fonksiyonu bir dosyanın dosya-sonu (end-of-file) durumuna ulaşıp ulaşmadığını sınar. PHP, her dosyanın sonunda yer alan eof (Ctrl-z, ^z) işaretine eriştiği anda feof() fonksiyonu doğru/true değerini verir. while() döngüsü, feof() doğru değilken devam etmek üzere kurulmuş olduğu için, dosya sonuna ulaştığımızda döngü duracaktır. Okuma işlemini durabilen bir döngüye bağlamazsak, fgets() PHP'nin bir programın sona ermesi için verilmiş varsayılan süresi doluncaya kadar dosyayı okumak isteyecektir.
Kimi zaman dosyalarımızın içeriğini satır-satır okutmak yerine, kendi tayin edeceğimiz uzunlakta parçalar halinde okutmak isteriz. Bunu, fread() fonksiyonu ile sağlarız. Örnek:
<?php
$dosya_dizin = "/inetpub/wwwroot/";
if ($dosya = (fopen ("$dosya_dizin/bir_dosya.txt" , 'r') ) ) {
print ("Dosya açıldı!<br>");
}
else {
print ("Dosya açılamadı!");
}
while ( ! feof ($dosya) ) {
$paragraf = fread ( $dosya, 1024 ) ;
print ("$paragraf<br>");
}
fclose ($dosya);
?>
fread() fonksiyonu da daha önce açılmış olan dosyanın işaret değişkenin adını ve okunmasını istediğimiz asgari byte ölçüsünü parametre olarak alır. fread() fonksiyonu verdiğimiz uzunluk ölçüsüne ulaşmadan önce dosyada bir yeni satır işareti görürse, veya dosyanın sonuna ulaşırsa, okumaya son verir. Bu fonksiyondan yararlanırken, verdiğiniz uzunluk ölçüsünün, almak istediğiniz metin parçasına uygun olduğunu sınamalısınız. fread(), bu ölçüye ulaştığında okumayı keser. Buradaki örneği 1024 byte ölçüsünü değiştirerek ve mesela 1, 2, 3 yaparak deneyebilir ve böylece vereceğiniz ölçünün okunan metnin uzunluğunu nasıl tayin ettiğini görebilirsiniz.
fseek() ile ölçü belirleme
PHP'nin dosya işleminde kullabileceğiniz bir diğer fonksiyonu fseek() adını taşır. Daha önce açılmış olan dosyanın işaret değişkenin adını ve ve programın bu metin içinde zıplamasını istediğiniz noktanın dosyanın başından itibaren byte değerini parametre olarak alan bu fonksiyon ile, bir dosyanın içinnde istediğimiz yere gitme imkanı vardır. Örnek:
<?php
$dosya_adi = "/inetpub/wwwroot/bir_dosya.txt";
if ($dosya = (fopen ($dosya_adi , 'r') ) ) {
print ("Dosya açıldı!<br>");
}
else {
print ("Dosya açılamadı!");
}
$dosya_boyut = filesize($dosya_adi);
$olcu = (int) ($dosya_boyut / 2 );
while ( ! feof ($dosya) ) {
$paragraf = fread ( $dosya, $olcu) ;
print ("$paragraf<br>");
}
fclose ($dosya);
?>
Burada, okutulacak dosyanın boyutunun yarısını atadığımız $olcu değişkenini, okutulacak metnin ölçüsü olarak kullanıyoruz. Bu durumda PHP, dosyayı iki paragraf halinde görüntüleyecektir.
Dosyalarımızın içeriğini satırlar veya belirli ölçüde parçalar halinde değil de, tek-tek karakter olarak okutmak için fgetc() fonksiyonundan yararlanırız. Bu fonksiyon, daima 1 byte ölçüsünde (bir karakter) metin okuyabileceği için, parametre olarak sadece daha önce açılmış olan dosyanın işaret değişkenin adını alır. Örnek:
<?php
$dosya_adi = "/inetpub/wwwroot/bir_dosya.txt";
if ($dosya = (fopen ($dosya_adi , 'r') ) ) {
print ("Dosya açıldı!<br>");
}
else {
print ("Dosya açılamadı!");
}
while ( ! feof ($dosya) ) {
$karakter = fgetc ( $dosya ) ;
print ("$karakter<br>");
}
fclose ($dosya);
?>
Burada fgetc() fonksiyonundan dönen değeri (yani dosyadan okunan bir karakteri), $karakter değişkenine atıyoruz ve daha sonra print() fonksiyonu ba karakteri ve HTML'in satır bölme kodu olan <br> işaretini Browser penceresine gönderiyor. Programı bu şekliyle sınarsanız, dosyadaki metnin tek karakter olarak Browser penceresinin soluna dizildiğini göreceksiniz. Programı <br> kodunu silerek çalıştırırsanız, bu kez dosyadaki metinde var olan satır sonu işaretlerinin de kaldırıldığını ve metnin bir paragraf oülarak görüntülendiğıini görebilirsiniz.
Dosyaya yazma ve ek yapma: fwrite() ve fputs()
Bir dosyaya yazma veya ek yapma, PHP açısından aynı işlemdir; sadece dosyaların açılışında fark vardır. Hatırlayacaksınız, bir dosyayı yazmak amacıyla açmak için:
$dosya = fopen( "bir_dosya.txt" , 'w' ) or die ("Dosya açılamıyor!") ;
ek amacıyla açmak için ise
$dosya = fopen( "bir_dosya.txt" , 'a' ) or die ("Dosya açılamıyor!") ;
kodunu yazmamız gerekir. Dana sonra yapılacak yazma ve ekleme işlemlerinin farkı, 'w' parametresi ile açılan dosyaya yazma işlemi en başından başlar ve devam eder; 'a' parametresi ile açaılan dosyaya yazma işlemi ise en sondan başlar ve devam eder.
PHP'nin bir dosyaya metin yazdırma fonksiyonları olan fwrite() ve fputs() aynı biçimde yazılır ve aynı işlevi yerine getirirler; aralarında kesinlikle fark yoktur. Örnek:
<?php
$dosya_adi = "/inetpub/wwwroot/bir_dosya.txt";
$dosya = fopen ($dosya_adi , 'w') or die ("Dosya açılamadı!");
$metin = "Bu satır dosyaya yazılacak: Merhaba Dünya!\n";
fwrite ( $dosya , $metin ) ;
fputs ( $dosya , "Bu satır ise sonradan eklenecek\n" ) ;
fclose ($dosya);
?>
Bu programı çalıştırdığınızda, bir_dosya.txt adlı dosyada mevcut bütün içerik silenecek ve yerini $metin değişkeninin içerdiği "Bu satır dosyaya yazılacak: Merhaba Dünya!" yazısı ile "Bu satır ise sonradan eklenecek" cümlesi alacaktır. Her iki metnin sonunda da yeni satır işareti bulunduğuna dikkat edin. Bu programda dosya açma kıomutundaki 'w' parametresini siler, yerine 'a' yazarsanız, bu metinlerin dosyanın içeriğine eklendiğini görebilirsiniz.
Kullanımdaki dosyayı kilitleyin!
Web sunucusundaki dosyalarımızla sadece bir kişi işlem yapıyor olsa idi, bir sorun olmazdı; ne var ki, bir Web sitesine aynı anda birden fazla kişi eriyebilir ve dosyalarla işlem yapan programları çalıştırıyor olabilir. Bu, PHP'nin dosya işlemlerine engel olabilir. Bu sebeple, işlem için açacağımız bir dosyayı, önce kilitlemek yerinde bir önlem sayılır. Bunu, flock() fonsiyonu ile yaparız; bu fonksiyona kilitlemek istediğimiz dosyanın işaret değişkeninin adını ve kilit türünü belirten endeks sayısını parametre olarak yazarız. Örnek:
<?php
$dosya_adi = "/inetpub/wwwroot/bir_dosya.txt";
$dosya = fopen ($dosya_adi , 'w') or die ("Dosya açılamadı!");
flock ( $dosya , 2); // dosyayı kilitle
$metin = "Bu satır dosyaya yazılacak: Merhaba Dünya!\n";
fwrite ( $dosya , $metin ) ;
fputs ( $dosya , "Bu satır ise sonradan eklenecek\n" ) ;
flock ( $dosya , 3); //dosyayı kilidini aç
fclose ($dosya);
?>
Bu fonksiyon ile kullanabileceğimiz endeks parametreleri şunlardır:
1 Paylaşım Diğer proseslerin dosyayı paylaşmalarına imkan verir
2 Tam Diğer proseslerin dosyaile işlem yapmasına engel olur
3 Serbest Dosyanın 1 veya 2 olan kilidini kaldırır
Bir dosya, herhangi bir PHP programı tarafından kilitlendiği anda, aynı dsyayı daha sonra kilitlemeye kalkan diğer programlar kendilerinden önce konulmuş kilide saygı gösterirler.
Dizinlerle İşlemler
PHP ile sunucuda, Web dizini olarak kullandığımız alanda yeni dizinler oluşturabiliriz, silebiliriz, ve bunlar hakkında bilgi edinebiliriz. Bu işlemleri Web sunucuda yapabilmek için Web dizininde okuma ve yazma izni bulunması gerekir.
Dizin içeriğini listeleme: opendir() ve readdir()
Belirttiğiniz bir dizindeki tüm dosya ve alt-dizin adlarını bir liste, hatta ilişkilendirilmiş hypertext (köprü, link) listesi olarak sunabilmek için önce dizini içeriğini okuyabilmek için opendir() fonksiyonu ile açmak, sonra da içindeki bilgileri readdir() fonksiyonu ile edinmek gerekir. readdir() fonksiyonu dizinin içindeki alt-dizin ve dosyaların adlarını sırayla, tek-tek okur. Bu fonksiyondan gelen bilgileri bir değişkene atayarak ve bir döngü içinde yazdırarak, dizin listesi çıkartabiliriz. Örnek
<?php
$dizin_adi = "./";
$dizin = opendir ($dizin_adi);
while ( gettype ( $bilgi = readdir( $dizin ) ) != boolean ) {
if ( is_dir( "$dizin_adi/$bilgi" ) )
print " [Dizin] " ;
print ("<A href=\"$dizin_adi/$bilgi\">$bilgi</A><br>\n");
}
closedir ($dizin);
?>
Kişisel Web sunucuda sınama amacıyla çalıştırabilmek için dizin adı olarak bu dosyanın içinde bulunduğu dizini verebiliriz. opendir() fonksiyonu da okunmak amacıyla açacağı dizine işaret eden bilgiyi bir değişkene yazmak zorundadır; bu işaret değişkenine burada $dizin adını veriyoruz. $dizin değişkeninin işaret ettiği dizini okuyan readdir() fonksiyonundan dönen bilgileri ise $bilgi değişkenine yazıyoruz. readdir() fonksiyonu dizin bilgisini okumanının sonuna vardığında, bir dosya ve dizin adı yerine doğru veya yanlış şeklinde bir mantıksal (boolean) değer verecektir; buradaki while döngüsü $bilgi değişkeninin türünü gettype() fonksiyonu ile sürekli sınayarak, henüz dizin ve dosya adı edinildiği sırada bu bilgileri print() fonksiyonuna verecektir. Bu bilginin bir dizine ait olup olmadığını is_dir() fonksiyonu ile sınayan if döngüsü ise bilgi bir dizine aitse, bu bilgnin baştarafına "[Dizin]" kelimesini yazdıracaktır.
Dizin oluşturma: mkdir()
PHP programlarımız gerektiğinde sunucunun yazma yetkisi verdiği Web'e açık kök ve alt-dizinlerde yeni dizinler oluşturabilir. Bunu, mkdir() fonksiyonu ile yaparız. Bu fonksiyona oluşturulacak dizinin adı ve 8 tabanlı (octal) sayı cinsinden ve önüne bir sıfır konarak dizinin okuma/yazma/çalıştırma izinlerini belirten parametre verilir. Örnek:
mkdir ("deneme", 0777);
Burada yer alan 0777, bu dizinin herkes için okuma ve yazma izni olduğunu gösterir. Bu parametre sadece Unix işletim sisteminde çalışan sunucular için geçerlidir.
Dizin silme: rmdir()
PHP programlarımızda gerektiğinde sunucunun yazma yetkisi verdiği Web'e açık kök ve alt-dizinlerde mevcut dizinleri silebiliriz. Bunu, rmdir() fonksiyonu ile yaparız. Bu fonksiyona oluşturulacak dizinin adı parametre verilir. Örnek:
rmdir ("deneme");
MySQL Veritabanı
mySQL veri türleri
MySQL'de bir çok veri türü oluşturulabilir. Ancak Web programları açısından önemli olan bir kaçı ve özellikleri şöyle saralanabilir:
INT Tamsayı: -2147483648'den 2147483647 kadar değişen diziye "signed" (işaretli), 0'dan 4294967295'e kadar değişenine "unsigned" (işaretsiz) denir.
VARCHAR(n) n sayısını geçmemek şartıyla değişen boyutta karakter olabilir.
CHAR(n) Kesinlikle n sayısı kadar karakter olabilir.
TEXT En fazla 65535(2^16-1) karakter alabilen metin alanı.
MEDIUMTEXT En fazla 16777215(2^24-1) karakter alabilen metin alanı.
DATE 1000-01-01'den 9999-12-31'e kadar değişebilen tarih alanı.
TIMESTAMP 1 Ocak 1970'den 18 Ocak 2038'e kadar olan ve Yıl+Ay+Gün+Saat+Dakika+Saniye biçimindeki zaman bilgisi.
MySQL'de bir tablo oluşturmak için gerekli CREATE TABLE komutu şöyle kullanılır:
CREATE TABLE uyeler (adi VARCHAR(30), soyadi VARCHAR(30), üye_no INT ) ;
Bu komutla, "uyeler" isimli üç sütunlu bir tablo oluşturulur: birinci ve ikinci sütunlarda en fazla 30, karakterlik değişen boyutta alfanümerik değerler yer alırken, üçüncü sütunda sadece tam sayı olan değerler bulunabilir. Bu komutla oluşturulan tabloya INSERT INTO komutuyla veri girebilirsiniz:
INSERT INTO uyeler (adi, soyadi, uye_no) VALUES ('Muharrem','Taç','1234')
Bir tablonun oluşturulması ile içine veri yerleştirilmesi komutları ayrı ayrı zamanlarda, ayrı işlemler olarak yapılabileceği gibi, toplu bir metin halinde, otomatik olarak da yapılabilir.
MySQL veritabanından bilgi edinmek için SELECT komutunu kullanırız:
Arama
Üye Listesi
Takvim
Yardım
